पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले गोरखा–२ बाट उम्मेदवारी फिर्ता लिएसँगै नेपाली राजनीति नयाँ मोडमा प्रवेश गरेको छ। प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (प्रलोपा) का संरक्षकसमेत रहेका भट्टराईको यो निर्णयलाई सामान्य चुनावी रणनीतिभन्दा फराकिलो राजनीतिक सन्देशका रूपमा हेरिएको छ। यो निर्णयले उनको पछिल्लो राजनीतिक यात्रामा देखिएको ‘बहिर्गमन’ लाई नयाँ अर्थ दिएको छ।
चुनावी प्रतिस्पर्धाबाट बहिर्गमन
माघ ६ गते जनताको चाहनाअनुसार उम्मेदवारी दिएको बताउँदै आएका भट्टराईले अन्ततः उम्मेदवारी फिर्ता लिने निर्णय गरे। उनका अनुसार, सांसद बनेर संसदभित्र सीमित रहनुभन्दा बाहिरै बसेर सबै राजनीतिक शक्तिलाई सघाउने भूमिका वर्तमान सन्दर्भमा बढी उपयुक्त देखिएको छ। यसले भट्टराईको बहिर्गमनलाई राजनीतिबाट होइन, प्रत्यक्ष चुनावी प्रतिस्पर्धाबाट पछि हटाइ को रूपमा स्थापित गर्छ।
राजनीतिबाट सन्यास होइन
यो बहिर्गमनलाई राजनीतिक निष्क्रियता वा सन्यासका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन। बरु, उनले आफूलाई संसदबाहिर रहेर ‘अभिभावकीय भूमिका’ निर्वाह गर्ने नेताको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। प्रचण्ड, नेकपा र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लगायतका विभिन्न राजनीतिक शक्तिसँग संवाद र सहकार्यको संकेत दिँदै उनले संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र समावेशीताजस्ता उपलब्धि जोगाउन बलियो सहकार्य आवश्यक रहेको धारणा अघि सारेका छन्।

२०७९ सालको निर्वाचनमा गोरखा–२ बाट पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ लाई विजयी गराउन निर्णायक भूमिका खेलेका भट्टराईको राजनीतिक प्रभाव अझै कमजोर देखिँदैन। उम्मेदवारी फिर्तापछि प्रचण्ड निकटस्थहरूले नयाँ सहकार्यको ढोका खुलेको बताएका छन्। उता, रास्वपाका उपसभापति स्वर्णिम वाग्लेले समेत भट्टराईलाई संसदबाहिरै रहेर मार्गदर्शन गर्न आग्रह गर्नुले उनको भूमिका अब केवल पार्टी सीमामा सीमित नरहेको संकेत गर्छ।

२०६४, २०७० र २०७४ मा गोरखा–२ बाट निर्वाचित भइसकेका भट्टराईले पछिल्लो समय नेतृत्व हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणको अभ्यासमा जोड दिँदै आएका छन्। यसपटक उम्मेदवारी फिर्ता लिनु पनि नयाँ नेतृत्वलाई स्थान दिने राजनीतिक अभ्यासकै निरन्तरता मानिन्छ। यस अर्थमा, उनको बहिर्गमन व्यक्तिगत हार होइन, रणनीतिक राजनीतिक निर्णय का रूपमा देखिन्छ।

यसैबीच, पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमसँगै केही राजनीतिक वृत्तमा बाबुराम भट्टराईलाई भावी राष्ट्रपतिको सम्भावित विकल्प का रूपमा समेत चर्चा गर्न थालिएको छ। चुनावी प्रतिस्पर्धाबाट पछि हट्दै संसदबाहिर रहेर सबै दलसँग संवाद, सहकार्य र अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्ने उनको घोषणाले उनलाई दलीय सीमाभन्दा माथि उठेको नेताको छविमा प्रस्तुत गरेको छ। यही छविलाई कतिपयले राष्ट्रपतिको भूमिकासँग स्वाभाविक रूपमा जोडेर हेर्न थालेका छन्।

बाबुराम भट्टराईको बहिर्गमन भनेको राजनीतिबाट बाहिरिनु होइन, भूमिकाको पुनःपरिभाषा हो। संसदबाहिर बसेर सहकार्यको पुल बन्ने, राष्ट्रिय राजनीतिमा सन्तुलनकारी भूमिका खेल्ने र वैकल्पिक राजनीतिको दिशा देखाउने उनको प्रयास आगामी दिनमा कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर समयले नै दिनेछ। तर यति भने स्पष्ट छ, यो बहिर्गमनले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस र नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ।