ओकल्यान्ड, अमेरिका । फेसबुक र इन्स्टाग्राममार्फत बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई जानाजानी सामाजिक सञ्जालको लत लगाउने गरी प्लेटफर्म डिजाइन गरेको आरोपमा मेटा प्लेटफर्म्सविरुद्ध अमेरिकामा ऐतिहासिक कानुनी सुनुवाइ सुरु भएको छ।

अमेरिकाका २९ राज्यको द्विदलीय समूहले मेटाविरुद्ध दायर गरेको मुद्दामा कम्पनीले नाफा बढाउने उद्देश्यले बालबालिकालाई लामो समयसम्म आफ्ना प्लेटफर्ममा राख्ने प्रणाली विकास गरेको, उनीहरूको व्यक्तिगत विवरण अनुचित रूपमा संकलन गरेको तथा प्लेटफर्मको सुरक्षा जोखिमबारे सर्वसाधारणलाई भ्रमित पारेको आरोप लगाइएको छ।

मंगलबार क्यालिफोर्नियाको ओकल्यान्डस्थित संघीय अदालतमा मुद्दाको प्रारम्भिक सुनुवाइ सुरु भएको हो। यो मुद्दालाई सामाजिक सञ्जालले बालबालिका र किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा पार्ने प्रभावबारे अहिलेसम्मकै महत्वपूर्ण कानुनी परीक्षणका रूपमा हेरिएको छ।

‘प्रयोगकर्तालाई लत लगाएर लामो समय राख्ने रणनीति’

क्यालिफोर्नियाकी उपमहान्यायाधिवक्ता मेगन ओ’नीलले आठ सदस्यीय ज्युरीसमक्ष मेटाको व्यापारिक रणनीति प्रयोगकर्तालाई सकेसम्म लामो समय प्लेटफर्ममा राख्ने, उनीहरूको डेटा संकलन गर्ने र त्यसको वास्तविक जोखिम सार्वजनिक रूपमा लुकाउने रहेको दाबी गरिन्।

उनका अनुसार यो रणनीति विशेषगरी बालबालिकाका हकमा प्रभावकारी भएको थियो।

राज्यहरूले मेटामाथि फेसबुक र इन्स्टाग्रामलाई किशोरकिशोरीलाई आकर्षित गर्ने र उनीहरूलाई लामो समयसम्म प्लेटफर्ममा राख्ने गरी डिजाइन गरेको आरोप लगाएका छन्। यसले चिन्ता, डिप्रेसन र आत्महत्यासम्मका समस्या बढाउन योगदान गरेको राज्य पक्षको दाबी छ।

मेटाको प्रतिवाद : ‘सामाजिक सञ्जाल र मानसिक स्वास्थ्यबीच स्पष्ट सम्बन्ध छैन’

मेटाले भने राज्यहरूको आरोप अस्वीकार गरेको छ।

कम्पनीका वकिल पल स्मिड्टले केही सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले समस्या सामना गर्ने तथ्यमा विवाद नभए पनि किशोरकिशोरीको सामाजिक सञ्जाल प्रयोग र मानसिक स्वास्थ्य समस्याबीच स्पष्ट र प्रत्यक्ष कारणात्मक सम्बन्ध प्रमाणित नभएको तर्क गरेका छन्।

मेटाले आफ्ना प्लेटफर्म सुधार गर्न र प्रयोगकर्तालाई सुरक्षित बनाउन निरन्तर काम गरिरहेको दाबी गरेको छ।

कम्पनीले कर्मचारीहरूले आन्तरिक संवादमा प्रयोग गरेका केही कडा वा अनौपचारिक शब्दलाई कम्पनीको आधिकारिक नीति वा उत्पादनको उद्देश्यका रूपमा व्याख्या गर्न नहुने तर्कसमेत गरेको छ।

मेटामाथि १.४ ट्रिलियन डलरसम्म जरिवानाको जोखिम

यो मुद्दा मेटाका लागि केवल प्रतिष्ठाको विषय मात्र होइन, ठूलो आर्थिक जोखिम पनि बन्न सक्छ।

मेटाका अनुसार राज्यहरूले लगाउन सक्ने सम्भावित जरिवाना १.४ ट्रिलियन डलरसम्म पुग्न सक्छ। राज्यका महान्यायाधिवक्ताहरूले भने सम्भावित रकम करिब २०० अर्ब डलरको आसपास हुन सक्ने बताएका छन्।

अदालतले मेटालाई आर्थिक जरिवाना मात्र होइन, फेसबुक र इन्स्टाग्रामको सञ्चालन तथा डिजाइनमा महत्वपूर्ण परिवर्तन गर्नसमेत आदेश दिन सक्नेछ।

राज्यहरूले माग गरेका सम्भावित सुधारमा लाइक प्रणाली हटाउने, अनन्त स्क्रोलिङ कम गर्ने, किशोर प्रयोगकर्ताका लागि समय सीमा लागू गर्ने तथा १३ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकाको पहुँच नियन्त्रण गर्ने जस्ता उपाय छन्।

पूर्व सुरक्षा इन्जिनियर बने मुख्य साक्षी

राज्य पक्षले मेटाका पूर्व सुरक्षा इन्जिनियर आर्टुरो बेजारलाई पहिलो महत्वपूर्ण साक्षीका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

बेजारले मेटालाई आफ्ना बाल सुरक्षा उपकरण प्रभावकारी नभएको जानकारी हुँदाहुँदै पर्याप्त सुधार नगरेको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

उनले अदालतमा मेटाको उत्पादन विकास प्रक्रियामा सुरक्षा पक्षलाई पर्याप्त प्राथमिकता नदिइएको दाबी गरे। उनका अनुसार कम्पनीले नयाँ सुविधा तथा उत्पादन छिटो बजारमा ल्याउने क्रममा सुरक्षा जोखिमलाई पछि पार्ने गरेको थियो।

बेजारको बयान रोक्न मेटाले प्रयास गरे पनि न्यायाधीश यभोन्न गोन्जालेज रोजर्सले उनको बयान रोक्ने कम्पनीको प्रयास अस्वीकार गरेकी थिइन्।

मुद्दामा मेटाका सह–संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मार्क जुकरबर्ग र इन्स्टाग्राम प्रमुख एडम मोसेरीले पनि बयान दिने अपेक्षा गरिएको छ।

६ हप्तासम्म चल्ने सुनुवाइ

यो मुद्दाको सुनुवाइ करिब छ हप्तासम्म चल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ज्युरीले मुद्दाका तथ्य र दायित्वबारे सल्लाहकार फैसला दिनेछ भने अन्तिम कानुनी निर्णय न्यायाधीश रोजर्सले गर्नेछिन्।

यदि मेटा कानुनी रूपमा जिम्मेवार ठहरिएमा अदालतले आर्थिक जरिवानासँगै फेसबुक र इन्स्टाग्रामको डिजाइन तथा सञ्चालनमा परिवर्तन गर्न आदेश दिन सक्छ।

मेटाविरुद्ध कानुनी दबाब बढ्दै

मेटाविरुद्धको यो मुद्दा एक्लो घटना भने होइन। मेटासँगै स्न्याप, टिकटकको मूल कम्पनी बाइटडान्स र युट्युबको मूल कम्पनी अल्फाबेटले पनि सामाजिक सञ्जालका कारण बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई मानसिक तथा सामाजिक क्षति पुगेको दाबी गर्दै विभिन्न राज्य, स्थानीय निकाय, विद्यालय जिल्ला तथा व्यक्तिहरूले दायर गरेका हजारौँ मुद्दाको सामना गरिरहेका छन्।

यसअघि पनि मेटालाई किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित मुद्दामा ठूलो आर्थिक दायित्व तोकिएका उदाहरण छन्।

न्यू मेक्सिकोमा हालै एक न्यायाधीशले मेटालाई किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित मुद्दामा ५६७ मिलियन डलर तिर्न आदेश दिएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ।

त्यस्तै लस एन्जलसमा भएको अर्को मुद्दामा मेटा र गुगललाई संयुक्त रूपमा ६ मिलियन डलर तिर्न आदेश दिइएको थियो।

सामाजिक सञ्जालको भविष्यका लागि निर्णायक फैसला?

यो मुद्दाको महत्व मेटालाई जरिवाना लगाउने विषयमा मात्र सीमित छैन।

यदि अदालतले राज्यहरूको पक्षमा फैसला गर्दै मेटाका उत्पादन डिजाइनमै परिवर्तन गर्न आदेश दियो भने त्यसले फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मात्र होइन, सम्पूर्ण सामाजिक सञ्जाल उद्योगको व्यवसायिक मोडलमा प्रभाव पार्न सक्छ।

विशेषगरी बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई लक्षित गर्ने एल्गोरिदम, अनन्त स्क्रोलिङ, नोटिफिकेसन, लाइक तथा सिफारिस प्रणालीमाथि थप कडा नियमनको बाटो खुल्न सक्छ।

तर मेटाले भने सामाजिक सञ्जालको प्रयोग र मानसिक स्वास्थ्य समस्याबीचको सम्बन्धलाई अत्यधिक सरल ढंगले व्याख्या गर्न नहुने दाबी गरिरहेको छ।

अबको करिब छ हप्ताको सुनुवाइमा प्रस्तुत हुने आन्तरिक दस्तावेज, पूर्व कर्मचारीका बयान, सुरक्षा अनुसन्धान र कम्पनीका शीर्ष अधिकारीहरूको बयानले मेटालाई आफ्ना प्लेटफर्मका सम्भावित जोखिमबारे कति जानकारी थियो र त्यसअनुसार उसले के कदम चाल्यो भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्नेछ।

त्यसैले यो मुद्दा केवल मेटाविरुद्धको एउटा कानुनी लडाइँ होइन  । बालबालिका, सामाजिक सञ्जाल र प्रविधि कम्पनीको जिम्मेवारीबीचको सीमारेखा कहाँ निर्धारण गर्ने भन्ने प्रश्नमा अमेरिकी न्याय प्रणालीले दिने महत्वपूर्ण परीक्षण पनि बनेको छ।

Routers मा प्रकाशित समाचारको सहयोगमा